Wat is jeuk?

Iedereen heeft wel eens jeuk. Meestal is jeuk tijdelijk en onschuldig. Even flink krabben is vaak voldoende om het gevoel te laten verdwijnen. Maar jeuk kan ook het gevolg zijn van een ziekte. Daarom is het belangrijk om te weten waarom u last heeft van jeuk.

Onze huid bevat speciale jeukzenuwen. Als die worden geprikkeld geven ze een signaal door naar de hersenen. Deze prikkeling komt van buiten (bijvoorbeeld een kwallenbeet) of van binnenuit (bijvoorbeeld een voedselallergie). Ook een droge huid veroorzaakt vaak jeuk. De hersenen laten ons vervolgens weten dat we jeuk hebben.

Jeuk kan variëren van een beetje tot heel heftig. Bij hevige jeuk krabben mensen zichzelf letterlijk open omdat pijn nog draaglijker voor ze is dan blijvende jeuk. Het krabben leidt tot nog meer krabben enzovoorts. Door langdurig krabben beschadigt de huid. Er ontstaan dan littekens en een verdikking van de huid.

Oorzaken van jeuk

In de volgende gevallen is de oorzaak van jeuk gemakkelijk te achterhalen:

1. jeuk op één bepaald lichaamsdeel. Zo wordt jeuk aan de anus bij volwassenen vaak veroorzaakt door aambeien of een kloofje in de anus en bij kinderen door wormen (aarsmaden);
2. 'boosdoeners' die een duidelijk herkenningsteken achterlaten, zoals muggen, hoofdluizen of planten (brandnetels);
3. huidaandoeningen die bekend staan als echte jeukveroorzakers, zoals eczeem, prurigo (jeukziekte) en psoriasis;
4. infecties met bacteriën, schimmels (bijvoorbeeld zwemmerseczeem) en parasieten (onder andere schurft).

Lastiger wordt het wanneer u over uw hele lichaam jeuk hebt en er geen zichtbare aanwijzingen zijn die de jeuk verklaren. Deze ziektes en aandoeningen hebben jeuk als bijwerking:

• allergie (voor medicijnen, huisstofmijt, boompollen en graspollen, voedsel, zoals dierlijke eiwitten (koemelk), plantaardige eiwitten (pinda, soja) of haren en huidschilfers van dieren);
• droge huid;
• beschadiging van de huid (genezende wondjes, littekens, zonnebrand, krabsporen);
• warmte (zon, centrale verwarming (zorgt ook voor uitdroging van de huid), transpiratie);
• jicht;
• reuma;
• orgaanaandoeningen, bijvoorbeeld een niet goed werkende lever of nier;
• diabetes mellitus;
• kanker, bijvoorbeeld leukemie (bloedkanker);
• zenuwaandoeningen (zoals multiple sclerose);
• bloedziekten (bijvoorbeeld polycythaemia vera);
• psychiatrische ziektebeelden (zoals een depressie en parasietenwaan);
• galbulten (netelroos);
• zwangerschapsjeuk;
• overgevoeligheid (voor chemicaliën, cosmetica, parfum, zeep, inkt, wol, rubber, latex, nylon).

NB: bovenstaande opsomming is niet compleet.

Behandeling van jeuk

Milde jeuk
Er zijn verkoelende crèmes, lotions en gels met bijvoorbeeld menthol, kamille, calamine en eucalyptusolie voor lichte of milde jeuk.

Hevige jeuk
Bij ernstige jeuk, zoals bij eczeem of psoriasis, zal de arts voorstellen om de klachten te onderdrukken met een hormoonzalf (corticosteroïden). Deze zalf hebben echter nogal wat bijwerkingen wanneer ze op grote oppervlakken en gedurende een lange periode worden gebruikt.

Allergie
Tegen jeuk bij allergische reacties krijgt u vaak antihistaminica voorgeschreven, meestal in tabletvorm. Antihistaminica zijn geneesmiddelen die de bijwerkingen van allergische reacties, waarvan jeuk er één is, onderdrukken.

Kinderen
Voor kinderen met jeukproblemen is speciale kleding ontwikkeld.  Een katoenen overall waarvan de uiteinden van de mouwen en pijpen zijn gesloten, zodat het kind zichzelf niet krabt. Houd bij een kind met hevige jeuk de nageltjes zo kort mogelijk. Dat voorkomt krabben. Ook kunt u uw kind katoenen wantjes aantrekken.

Mensen met eczeem kunnen terecht bij de Vereniging voor Mensen met Constitutioneel Eczeem. De vereniging heeft een boekje dat vol staat met adviezen tegen jeuk.